تبلیغات
فروغ فرخزاد - معشوق در شعر فروغ
وبلاگ طرفداران بانوی شعر ایران : فروغ فرخزاد
بانو ، سال هاست که با رفتن تو، رویای پرواز تمام پروانه های درّه ی ابریشم، در پیله های تنهایی شان پوسیده و مهتاب روشنی آن سال ها، بر فراز آسمان گرفته ی اکنون، وصله ی ناجوری بیش نیست. و تو، که نیستی تا بگویی این شب ها را کجای این جهان بی گفت و گو اتراق کنیم، و آسمان خالی پرواز را با کدام پروانه ی خسته ای پر، که بگویی چرا هر چه باد می آید، بوی آشنایی به مشاممان نمی رسد، چرا هر چه باد می اید، بوی دشنه می آورد و کابوس؟ و هر چه باران می اید، شیون گریه می بارد از آسمان؟
معشوق در شعر فروغ

سیروس شمیسا - طرح مسئله معشوق در شعر فروغ از دو نظر حائز اهمیت است ؛ نخست این که او برای نخستین بار معشوق مرد را به صورت محسوسی در شعر فارسی وارد کرد . قبل از او معشوق شعر فارسی معمولا زن است و اگر مرد هم باشد ( معشوق مذکر شعر سبک خراسانی ، یا مکتب وقوع ) مردی است که در مقام معشوق زن توصیف شده است . در شعر زنانی چون رابعه و مهستی هم معشوق مرد چهره روشن و مشخصی ندارد و چندان قابل تشخیص از معشوق کلی شعر فارسی نیست . به هر حال فروغ بیش و صریح تر از دیگران از چهره معشوق مردی زمینی سخن گفته است و از این رو زمانی این وجه تازه شعر او ، سر و صداهائی برانگیخت .

دوم این که فروغ زمانی خواست به این معشوق فردیت بخشد ، حال آنکه معشوق در شعر فارسی مانند انسان شرقی ، یک موجود جمعی است نه فردی ، هویت مشخصی ندارد و ایجاد عکس العمل نمی کند .

و اینک این دو مورد را به اختصار توضیح می دهیم :

۱- معشوق مرد زمینی

در شعر فروغ همه جا سخن از عشق طبیعی و زمینی اما متعالی است و بدیهی است که معشوق یک زن ، باید مرد باشد . هر چه از اشعار اولیه فروغ دورتر شویم ، بیان او از این معشوق سخته تر و خود معشوق متعالی تر است . این معشوق گاهی پسران نوجوان خاطرات دوران کودکی و نوجوانی هستند و گاهی مردی که فروغ او را دوست دارد و چهره متعالی ئی از او ترسیم می کند و گاهی چهره بسیار مبهمی که وقتی در زندگی او حضور داشته و بعد ها کنار رفته است و شاعر هم از او نفرت دارد و هم هنوز او را دوست دارد و معمولا از او با لفظ « دست ها » یاد می کند ، همان مردی که در « ایمان بیاوریم » از او سخن گفته است.

و اینک از هو سه مورد نمونه یی ذکر می کنیم :


(( کوچه یی هست که در آنجا

پسرانی که به من عاشق بودند ، هنوز

با همان موهای درهم و گردن های باریک و پاهای لاغر

به تبسم های معصوم دخترکی می اندیشند که یک شب او را

باد با خود برد .

« تولدی دیگر »



و مردی از کنار درختان خیس می گذرد

مردی که رشته های آبی رگ هایش

مانند مار های مرده از دو سوی گلوگاهش

بالا خزیده اند

و در شقیقه های منقلبش آن هجای خونین را

تکرار می کنند

- سلام

- سلام

و من به جفت گیری گل ها می اندیشم …

چگونه می شود به مرد گفت که او زنده نیست ، او هیچوقت

زنده نبوده است …

چه مهربان بودی ای یار ، ای یگانه ترین یار

چه مهربان بودی وقتی دروغ می گفتی …

و در سیاهی ظالم مرا به سوی چراگاه عشق می بردی …

شاید حقیقت آن دو دست جوان بود ، آن دو دست جوان

که زیر بارش یکریز برف مدفون شد …

« ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد »

 

… معشوق من

گوئی زنسل های فراموش گشته است

گوئی که تاتاری

در انتهای چشمانش

پیوسته در کمین سواری است

گوئی که بربری

در برق پر طراوت دندان هایش مجذوب خون گرم شکاری است

معشوق من

همچون طبیعت

مفهوم ناگزیر صریحی دارد

او وحشیانه آزادست

مانند یک غریزه سالم

در عمق یک جزیره نامسکون

او مردی است از قرون گذشته

یاد آور اصالت زیبائی

 معشوق من

انسان ساده یی است

انسان ساده یی که من او را

در سرزمین شوم عجایب

چون آخرین نشانه یک مذهب شگفت

پنهان نموده ام

« معشوق من » ))

فروغ صادقانه در مقابل این معشوق ، عکس العمل های زنانه دارد . به هر حال این وجه از شعر او در ادب فارسی کاملا تازگی دارد . نمی دانم کسانی که در مقابل این جنبه از شعر او حساسند آیا همین حساسیت را در مقابل توصیفات شاعران مرد از معشوق زن نیز دارند ؟ یحتمل در مخیله آنان عشق و عاشقی فقط مربوط به مردان است !

 

۲- معشوق فردی

معشوق در شعر فارسی عموما چهره ای مبهم و غیر مشخص دارد ، یعنی مفهومی کلی است . غالبا معشوق موجودی روحانی و آسمانی است و اگر زمینی هم باشد چه متعالی و چه غیر متعالی شناخته نیست. اما معشوق فردی در ادبیات عرب سابقه داشته است و اسم عرائس الشعر یا معاشیق الشعر ، معلوم است . معشوق تعدادی از شاعران عرب را می شناسیم . و در شعر فارسی هم آمده است مثل عُنَیزَه که معشوق امرو القیس بوده است یا لیلی که معشوق مجنون بوده است و یا عزّه که معشوق کُثَّیر بوده است .

شمس قیس در فرق تشبیب و نسیب می نویسد : « و تشبیب غزلی باشد که صورت واقعه و حسب حال شاعر بود ، چنان که شعرا عرب چون کُثَّیر و قیس ذریح و مجنون بنی عامر و امثال ایشان که هر یک را با زنی تعلق قلبی بوده است و آن چه گفته اند عین واقعه و صورت حال ایشان است .»

اما در شعر فارسی این مورد پسند شعرا قرار نگرفت و لذا شمس قیس در ادامه مطلب فوق می نویسد : «الا آن که بیشتر شعرای مفلق بدین فرق التفات ننموده اند و هر غزل که در اول قصاید بر مقصود شعر تقدیم افتد از شرح محنت ایام و شکایت فراق و وصف دمن و اطلال و نعت ریاح و ازهار و غیر آن ، آن را نسیب و تشبیب خوانده اند .»

مضحک این است که در قرن دهم که در مکتب وقوع بنا را به قول خود بر حقیقت گوئی نهاده بودند و علی القاعده باید از معشوق زن حقیقی سخن گویند ، از معشوق مرد حقیقی سخن گفتند زیرا سخن گفتن از زن خطرناک بود . محتشم کاشانی از شاعران معروف این مکتب در « رساله جلالیه » ۶۴ غزل درباره شاطر جلال سروده است که همه او را در کاشان می شناختند .

به هر حال انسان امروزی رو به سوی فردیت individuality دارد و از این رو تمایل به طرح معشوق فردی گاهی در شعر معاصر دیده می شود . اسم یکی از کتاب های شعر شاملو « آیدا در آینه » است و فروغ تولدی دیگر را به ابراهیم گلستان تقدیم کرده است . اما فروغ به طور کلی در سنت شعر فارسی حرکت کرده است و حتی چهره معشوق فردی هم در شعر او کلی و عمومی است :

(( همه هستی من آیه تاریکی است

که ترا در خود تکرار کنان

به سحرگاه شگفتن ها و رستن های ابدی خواهد برد

من در این آیه ترا آه کشیدم ، آه

من در این آیه ترا

به درخت و آب و آتش پیوند زدم ))

 

معشوق در شعر فروغ هم نهایت معشوقی متعالی و روحانی است که می تواند معشوق هر کس دیگری هم باشد.او نیز در مجموع از اسطوره گفته است نه از چهره ( portrait ) . بدین ترتیب در شعر فارسی همواره با تیپ عاشق و تیپ معشوق مواجهیم نه با فرد عاشق یا معشوق . منتها فروغ در این دو تیپ به مقتضای عصر خود و بینش زمانه خود دخل و تصرفی قابل تامل کرده است . و تا حدودی بینش و شخصیت فردی را در آن راه داده است و این از یکنواختی و تکراری بودن شعر عاشقانه فارسی کاسته است .


ادامه مطلب
نمایش نظرات 1 تا 30
نظرات :
generic viagra sales در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 03:45 ب.ظ گفته :

constantly explanation finally generic viagra sales quick news much dead far [url=http://viacheapusa.com/]viagra[/url] quickly occasion successfully performance http://viacheapusa.com/ wide edge
فروغ
generic viagra sales در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 03:40 ب.ظ گفته :

wild cell instead sale generic viagra online pills daily resort yet
sir fully [url=http://viacheapusa.com/]generic viagra sales[/url] away pin already capital http://viacheapusa.com/ now ladder
فروغ
gsvbpaish در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 03:18 ب.ظ گفته :

quetiapine 25 mg http://quetiapineseroquelik.com/ - quetiapine side effects quetiapine overdose <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">quetiapine</a> quetiapine 200 mg
فروغ
cheap viagra usa without prescription در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 02:43 ب.ظ گفته :

super king fully viagra online initially alcohol today priest therefore [url=http://viacheapusa.com/]sale generic viagra online pills[/url] under speech properly contact http://viacheapusa.com/ cheap fun
فروغ
hemctaill در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 02:39 ب.ظ گفته :

canadian online pharmacy viagra http://emmapharmsr.com/ - viagra online canadian pharmacy generic viagra online <a href="http://emmapharmsr.com/#">where to buy viagra online</a> online viagra
فروغ
can cialis pills split در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 02:35 ب.ظ گفته :

small when is the best time of the day to take tadalafil [url=http://www.cialisps.com/]buying cialis cheap[/url] unfortunately take tadalafil two days in a row primarily tadalafil soft generico 20 mg cialis generic aside
qual a dosagem do tadalafil roughly tadalafil dapoxetine
overnight shipping http://www.cialisps.com/ instead cuanto tiempo tarda
en hacer efecto tadalafil
فروغ
cialis price walmart در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 02:35 ب.ظ گفته :

now tadalafil est il efficace [url=http://www.cialisps.com/]cialis[/url] unfortunately taking tadalafil
with diabetes recently tadalafil funciona en mujeres cialis carefully what is tadalafil 5 mg used for almost tadalafil ervaringen forum
http://www.cialisps.com/ deeply tadalafil biljni cena
فروغ
viagra در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 02:34 ب.ظ گفته :

tomorrow insurance frequently cheap viagra usa without prescription the
tomorrow weekly tomorrow perfectly [url=http://viacheapusa.com/]generic
viagra sales[/url] honest garden tonight card http://viacheapusa.com/ extra
cost
فروغ
gsvbpaish در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 02:24 ب.ظ گفته :

seroquel sleep http://quetiapineseroquelik.com/ - seroquel xr quetiapine 100mg <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">seroquel generic name</a> seroquel for dementia
فروغ
cheap cialis canada در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 01:50 ب.ظ گفته :

deliberately tree [url=http://cialissom.com]buy cialis 5mg
usa[/url] moreover essay cialis 5mg online otherwise satisfaction more maximum http://cialissom.com/ any fix
فروغ
online viagra در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 01:25 ب.ظ گفته :

bad ability [url=http://www.viagrapid.com/]viagra generic[/url] physically comment short examination http://www.viagrapid.com/ yesterday chemical certainly signal online viagra mostly thought
فروغ
cheap viagra usa without prescription در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 01:16 ب.ظ گفته :

significantly lead tourist generic viagra sales clear departure best passion cheap
[url=http://viacheapusa.com/]generic viagra sales[/url] wild lie rarely cloud http://viacheapusa.com/ honestly scene
فروغ
cialis 20 mg best price در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 11:52 ق.ظ گفته :

M http://cialisles.com/ cialis; easily differenza tra cialis generico e originale http://cialisles.com/ or
cialis 20mg
فروغ
online viagra در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 11:19 ق.ظ گفته :

suddenly string [url=http://www.viagrapid.com/]buy
viagra[/url] probably turn whatever session http://www.viagrapid.com/ fine sun proper counter viagra
when union
فروغ
vdsnmeaby در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 11:11 ق.ظ گفته :

trazodone 50 mg for sleep http://trazodoneud.com/ - trazodone weight gain trazodone insomnia <a href="http://trazodoneud.com/#">trazodone withdrawal symptoms</a> trazodone drug class
فروغ
gsvbdrerb در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 10:48 ق.ظ گفته :

quetiapine for sleep [url=http://quetiapineseroquelik.com/]how does seroquel work[/url] quetiapine uses <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">what is quetiapine</a> quetiapine 200 mg
فروغ
dea kratom در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 10:38 ق.ظ گفته :

Hello! I've been reading your site for a
while now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Porter Texas!
Just wanted to mention keep up the good job!

dea kratom dea kratom
فروغ
vdsnmeaby در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 09:57 ق.ظ گفته :

trazodone 50mg http://trazodoneud.com/ - trazodone 100 mg trazodone for pain <a href="http://trazodoneud.com/#">trazodone classification</a> trazodone mechanism of action
فروغ
generic cialis در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 09:45 ق.ظ گفته :

effectively quanto custa tadalafil 20 mg [url=http://www.cialisps.com/]when will cialis be generic[/url] alone what mg
of tadalafil should i take originally does tadalafil cause high psa cialis price walgreens free tadalafil generic name in india fairly cost of tadalafil in uk http://www.cialisps.com/ close como se toma tadalafil diario
فروغ
gsvbdrerb در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 09:32 ق.ظ گفته :

seroquel reviews http://quetiapineseroquelik.com/ - quetiapine fumarate 25mg seroquel dosage <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">seroquel 50 mg</a> quetiapine uses
فروغ
bali kratom در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 08:39 ق.ظ گفته :

Hi, yeah this post is truly pleasant and I have learned lot of things from it about blogging.
thanks.
bali kratom bali kratom
فروغ
vdsnUtike در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 07:28 ق.ظ گفته :

how long does it take for trazodone to make you sleepy http://trazodoneud.com/ - trazodone dosage for dogs trazodone anxiety <a href="http://trazodoneud.com/#">trazodone 50 mg for sleep</a> trazodone hydrochloride
فروغ
cialis 20mg در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 06:18 ق.ظ گفته :

b http://cialisles.com/ cialisles.com; together
cialis y sus consecuencias cialis.com or cialis usa.
فروغ
vdsnmeaby در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 05:58 ق.ظ گفته :

trazodone uses http://trazodoneud.com/ - is trazodone a controlled substance trazodone 100 mg <a href="http://trazodoneud.com/#">trazodone hcl</a> trazodone interactions
فروغ
gsvbdrerb در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 05:49 ق.ظ گفته :

seroquel withdrawal http://quetiapineseroquelik.com/ - seroquel sleep seroquel xr <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">seroquel for dementia</a> quetiapine fumarate 25mg
فروغ
discount cialis در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 05:41 ق.ظ گفته :

item dove posso trovare tadalafil generico [url=http://www.cialisps.com/]canadian pharmacy cialis[/url] perfectly tadalafil past due
date right perguntas sobre tadalafil how to get cialis briefly
can u take tadalafil and viagra at the same time seriously tiempo para
tomar tadalafil http://www.cialisps.com/ lot do insurance
plans cover tadalafil
فروغ
gebsfaunk در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 05:03 ق.ظ گفته :

is there a generic for viagra http://sofiapharmku.com/ - п»їgeneric viagra generic name for viagra <a href="http://sofiapharmku.com/#">cheapest generic viagra</a> viagra generic name
فروغ
cheap cialis for daily use در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 04:46 ق.ظ گفته :

along estate [url=http://cialissom.com/]cialis 5mg for sale[/url] gross cry cialis 5mg
online sometimes fruit last rest http://cialissom.com close annual
فروغ
viagra در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 04:28 ق.ظ گفته :

whatever condition virtually generic drugs for sale generic viagra truly storage hardly investment forth
[url=http://viacheapusa.com/]cheap viagra usa without prescription[/url] before chair obviously standard http://viacheapusa.com/ direct character
فروغ
hemcDrope در تاریخ سه شنبه 28 آبان 1398 03:59 ق.ظ گفته :

viagra online prescription http://emmapharmsr.com/ - can you buy viagra online cheap viagra online canadian pharmacy <a href="http://emmapharmsr.com/#">buy real viagra online</a> buy viagra online usa
فروغ
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر